การสกัดสีธรรมชาติและสารช่วยติดสี
สีธรรมชาติไม่มีขาย อยากได้ต้องสกัดเอง
วิธีสกัดสีธรรมชาติมีหลายวิธี และนอกจากต้องสกัดสีธรรมชาติแล้ว ต้องใช้สารช่วยกระตุ้นสี
เพื่อทำให้สีธรรมชาติที่สกัดได้เกิดสีและติดสีทนบนผืนผ้าด้วย
สารช่วยติดสีจะใช้สารจากธรรมชาตินำทำด้วยวิธีต่าง ๆ
หรือจะซื้อสารเคมีจากร้านเคมีภัณฑ์ก็ได้
ส่วนประกอบของพืชที่สามารถนำมาสกัดสีได้ ได้แก่
ใบ ราก ดอก ผล เปลือกไม้
แก่นไม้ เปลือกผลไม้ เมล็ดของผลไม้
พืชแต่ละชนิดมีลักษณะของส่วนประกอบที่ว่ามานี้ต่างกัน และไม่สามารถนำมาใช้ทุกส่วนได้ เช่น
ต้นขนุน ส่วนที่สามารถนำมาสกัดสีเพื่อย้อมผ้าได้
คือแก่นไม้ขนุน
ต้นหูกวาง ส่วนที่นำมาใช้สกัดสีเพื่อย้อมผ้าคือใบ
ต้นมังคุด ส่วนที่นำมาใช้สกัดสีเพื่อย้อมผ้าได้ คือ ผล
ใบ
ต้นเงาะ ส่วนที่นำมาสกัดสีได้ คือ ผลเงาะ ใช้ส่วนของเปลือก
ต้นดาวกระจาย ส่วนที่นำมาสกัดสีได้คือ ดอก (กลีบดอก)
วิธีการสกัดสีจากธรรมชาติ
1.
วิธีการต้มในน้ำเดือด โดยนำวัตถุดิบมาหั่น ฉีก หรือปั่น ให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ
แล้วนำมาต้มในน้ำเดือด
ๆ หากวัตถุดิบขนาดเล็ก เช่น
กลีบดอกดาวกระจาย ก็ต้มไม่นาน (ประมาณ 1 ชั่วโมง) แต่หากวัตถุดิบมีขนาดใหญ่ หนา เช่น
ใบหูกวาง ใบมังคุด มีความหนา ก็ต้องต้มนานกว่ากลีบดอกดาวกระจาย (อย่างน้อย 3 ชั่วโมง หากทำปริมาณมาก)
(ต้มนานมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับปริมาณของวัตถุดิบและความต้องการให้สีเข้มมากหรือน้อย)
2.
วิธีการหมัก
โดยนำวัตถุดิบมาหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วแช่น้ำ (น้ำท่วมวัตถุดิบ)
ทิ้งไว้หลายวัน
เพื่อให้วัตถุดิบอ่อนตัวลง เวลานำไปต้มจะสกัดสีได้ง่ายขึ้น ใช้เวลาในการสกัดน้อยลง เท่ากับ
การใช้น้ำและเชื้อเพลิงซึ่งเป็นต้นทุนในการผลิตลดลงด้วย
2.1 วิธีการหมักด้วยน้ำเปล่า เพื่อให้วัตถุดิบที่มีความหนา เช่น แก่นไม้
เปลือกไม้นิ่มลง เป็นการเตรียมวัตถุดิบให้พร้อมที่จะนำมาต้มสกัดสี
2.2 วิธีการหมักด้วยสารช่วยติดสี เพื่อให้วัตถุดิบนิ่มอ่อนตัวลงและซึมซับเอาสารช่วยติดสีเข้าเนื้อ เวลาสกัดสี สีจะติดผ้าได้ทนนานขึ้น
หมายเหตุ : เมื่อต้มสกัดสีจนได้สีเข้มตามต้องการแล้วควรตักเอาใบหรือวัตถุดิบที่ใช้ต้มออกจากภาชนะต้ม และเหลือวัตถุดิบไว้ในภาชนะอีกเพียงเล็กน้อย
วิธีการใช้สารช่วยติดสี
1.
ใช้ก่อนสกัดสี วิธีการ คือใช้ผ้าที่มัดแล้วแช่ลงในสารช่วยติดสี หรือขยำลงไป
ในน้ำสารช่วยติดสี เพื่อให้ผ้าซึมซับสารช่วยติดสี เมื่อนำผ้าลงต้มในน้ำสีจะทำให้สีติดผ้าได้เร็วขึ้น หรือใช้ในกรณีการหมักสี
2.
ใช้ระหว่างสกัดสี วิธีการ คือ นำผ้าที่ต้มในน้ำสีออกมาแช่และขยำในสารช่วย
ติดสี แล้วล้างน้ำเปล่า แล้วนำผ้าลงไปย้อมในน้ำต้มสีต่อ ทำแบบเดิมนี้อีกหลาย ๆ
ครั้งจนกว่าจะได้ผ้าสีเข้มตามต้องการ
3.
ใช้หลังจากสกัดสี วิธีการ คือ นำผ้าต้มในน้ำสีสกัดนานพอสมควรที่สีติดแล้ว
นำผ้าออกมาแช่และขยำในสารช่วยติดสีหลาย
ๆ ครั้งแล้วล้างน้ำเปล่า แล้วนำผ้าแกะยาวที่มัดออก
นำผึ่งในที่ร่ม ถูกลมอ่อน ๆ
หมายเหตุ ผ้ามัดย้อมเมื่อนำผึ่งในที่ร่ม จะทำปฏิกิริยากับอากาศ ทำให้สีเข้มมากขึ้น
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างของผ้ามัดย้อมที่ย้อมจากสีธรรมชาติ
มัดย้อมสีสกัดจากใบมังคุด สารช่วยติดสีใช้ปูนขาว
สีสกัดจากผลหมาก สารช่วยติดสีใช้น้ำปูนแดง
สีธรรมชาติไม่มีขาย อยากได้ต้องสกัดเองนะจ๊ะ
แล้วพบกันในบทความต่อไปนะจ๊ะ
TO BE CONTINUE
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น